Üretim İşletmelerinde Nakit Akışı Planlaması
Kâr eden bir işletme de ödeme sıkışıklığı yaşayabilir. Stok, vade ve yatırım takvimini ayrı izleyin.
Ciro, kâr ve nakit üç farklı soruya cevap verir
Ciro, dönemde gerçekleştirilen satışın büyüklüğünü; kâr, tanımlanan giderlerden sonraki sonucu; nakit akışı ise fiilî tahsilat ve ödemeleri gösterir. Bir müşteriye vadeli fatura kesmek banka hesabına aynı gün para girmesi anlamına gelmez. Benzer şekilde bir makinenin satın alınması nakit çıkışı yaratırken amortisman, varlığın maliyetini dönemlere dağıtan muhasebe gideridir. Bu farklar silindiğinde büyüyen bir işletmenin neden nakit sıkıntısına girdiği anlaşılamaz.
IFRS Foundation’ın IAS 7 açıklaması nakit akışını işletme, yatırım ve finansman faaliyetleri olarak ayırır. Ön fizibilitede de bu ayrım yararlıdır: müşteriden tahsilat, makine alımı ve borç geri ödemesi aynı tür hareket değildir. Buradaki örnekler yönetim planlaması içindir; bir şirketin yasal finansal tablolarına uygulanacak muhasebe standardını veya vergi yöntemini belirlemez.
Tahsilat takvimini satış tablosunun yanına koyun
Her satış ayı için peşin alınan pay, teslimden sonraki vade ve gecikme olasılığını ayrı belirtin. Ortalama vade, farklı müşteri davranışlarını gizleyebilir. Büyük müşterilerin ödeme planlarını mümkünse ayrı takip edin. Teslimat, faturalama, kabul ve ödeme tarihleri aynı olmayabilir. Sözleşmede kabul testinden sonra başlayan vade, üretimden itibaren düşünülenden daha uzun bir finansman süresi yaratabilir.
Örnek varsayım: ocakta 500.000 ₺ satış yapılmış, bunun 100.000 ₺ tutarı peşin tahsil edilmiş, kalanı martta alınacak olsun. Ocakta nakit işletme giderleri 350.000 ₺ ise satıştan görünen büyüklüğe rağmen o ay 250.000 ₺ nakit açığı vardır. Bu örnek vergileri ve başlangıç nakdini dışarıda bırakır. Kârı hesaplamak için giderlerin dönemsel niteliği ayrıca gerekir; yalnızca bu nakit tablosundan net kâr çıkarılamaz.
Stok büyümesi nakit kullanır
Hammadde, yarı mamul ve mamul stokları farklı aşamalarda nakit bağlar. Daha büyük sipariş almak, malzemeyi ve işçiliği tahsilattan önce finanse etmeyi gerektirebilir. Üretim kapasitesi artışı bu yüzden otomatik olarak rahatlama getirmez. Kullanılmayan stok, yavaş dönen ürün ve yeniden işlenecek parti için ayrıca kayıt tutun. Stoktaki muhasebe değeri, hemen tahsil edilebilecek nakit gibi gösterilmemelidir.
Tedarikçi vadesi işletme sermayesi gereksinimini azaltabilir ancak sınırsız veya kalıcı kabul edilmemelidir. Peşin alım indirimi ile elde tutulan nakdin değeri karşılaştırılırken ödeme gücü dikkate alınmalıdır. Üretim maliyetini yalnızca satılan adede uygulayan basit modeller, stoka üretimin nakit etkisini kaçırır. Böyle bir model kullanılıyorsa siparişe göre üretim varsayımı açıkça yazılmalı; aksi durumda üretim ve satış miktarları ayrı hesaplanmalıdır.
En düşük nakit seviyesini izleyin
Aylık kapanış nakdi = önceki ayın nakdi + tahsilatlar + finansman girişleri − nakit ödemeler olarak izlenebilir. Yatırım ve borç hareketlerini ayrıca gösterin. On iki aylık toplamın pozitif olması, ara aylarda ödeme açığı yaşanmayacağı anlamına gelmez. En düşük kümülatif nakit seviyesini ve bu seviyeye hangi ayda ulaşıldığını bulun. İşletme sermayesi tamponunun hangi belirsizliği karşıladığını açıklayın.
Koruyucu senaryoda satışın düşmesini, malzeme maliyetinin yükselmesini, tahsilatın gecikmesini ve beklenmeyen bakım ödemesini birlikte deneyin. Vergi, KDV, personel yükleri ve finansman takviminin modele dahil edilip edilmediğini raporda yazın. Bilinmeyen kalemi sıfır göstererek kesinlik üretmeyin. Haftalık yakın dönem ödeme takvimi ile aylık uzun dönem fizibiliteyi birlikte kullanmak, günlük ödeme ihtiyacıyla stratejik yatırım kararını birbirine bağlar.